ทรงศักดิ์ แก้วมูล
VDO
บล็อกของ ทรงศักดิ์ แก้วมูล
ฐานข้อมูล พิพิธภัณฑ์วัดไหล่หิน
|
|
o ประเด็นพวงหรีด : วัฒนธรรมบริโภคหรือบริโภควัฒนธรรมงานศพ "มอบเงินสดแทนพวงหรีด"
บทเรียนจากนักวิจัยเรื่อง "พวงหรีด" คุณทรงศักดิ์ แก้วมูล ประธานสภา อบต.ไหล่หิน / ทีมวิจัย ได้สังเคราะห์ไว้น่าสนใจ ว่า ชุมชนไหล่หินเป็นชุมชนที่มีการดำเนินชีวิต ผ่านกระบวนการทางสังคมที่มีแบบแผนมานาน ด้วยเป็นชุมชนที่เป็นศูนย์กลางของพื้นที่ตำบลไหล่หินเดิม ( 12 หมู่บ้าน) ที่มีความเจริญ ก้าวย่างเข้ามาในชุมชนตลอดเวลา จนปรับเปลี่ยนแยกพื้นที่การปกครองให้กับตำบลใหม่พัฒนา เมื่อปี 2520 แต่นั่นก็ยังทำให้ไหล่หิน ยังคงเป็นศูนย์กลางดั่งเดิม บวกกับในชุมชน ที่เป็นยังคงมีจำนวนประชากรหนาแน่น ได้แยกการปกครองออกเป็นสองหมู่บ้านอีกครั้งหนึ่ง
เมื่อปี พ.ศ. 2546 ด้วยสภาพความเปลี่ยนแปลงทางสังคม รูปแบบการปกครองที่แปรเปลี่ยนไปตามกาลเวลา แต่วิถีชีวิตละวัฒนธรรมประเพณี ของชุมชนไหล่หินเปลี่ยนแปลงไปไม่มาก ด้วยเป็นชุมชนที่มีแผนการดำเนินชีวิตที่ยึดติดกับความเชื่อ - ความเคารพศรัทธาต่อครูบามหาป่าเจ้า นักบุญของคนไหล่หิน ที่เป็นตัวกำหนดในแนวความคิดที่แปรเปลี่ยนไป
งานศพเป็นอีกหนึ่งวัฒนธรรมประเพณี ที่ผูกพันกับวิถีชีวิตชุมชนของคนไหล่หิน อาจจะด้วยสาเหตุที่มีจำนวนประชากรมาก ความหลากหลายในวัย หรืออาจจะด้วยสาเหตุอื่น ๆ นั่นก็ไม่ใช่ประเด็นหลักที่ทำให้วัฒนธรรมทางงานศพเปลี่ยนไปจากอดีตจนถึงปัจจุบัน
จากในอดีตเมื่อครั้งมีงานศพ ค่าใช้จ่ายมากแต่รายรับน้อย ไม่คุ้มต่อการจัดการงานศพในครั้งนั้น ทำให้มีการกู้หนี้ยืมสินมาใช้จ่ายในงานศพ และค่าใช้จ่ายนับจากนี้ไปจะเกิดขึ้นกับคนเป็นทันที ไม่ว่าลูกหลาย ญาติพี่น้อง แต่ด้วยระยะเวลาและแนวความคิดในชุมชนใหญ่ เช่น ที่บ้านไหล่หิน คำว่า เงินสมทบผู้ตาย เงินช่วยเหลือผู้ตายหรือเงินค่าสมาชิก ก็เกิดขึ้น เพื่อเป็นการช่วยเหลือค่าใช้จ่ายในงานศพ ลดช่องว่างการเป็นหนี้ให้กับเจ้าภาพอย่างเห็นได้ชัด เสียงตอบรับออกมาในทิศทางที่ดี ถึงแม้ว่าจะมีอุปสรรคและปัญหามานานก็ตาม
แต่กระนั้นก็ตามที่สภาพทางสังคมและสถานะทางเศรษฐกิจในชุมชนไหล่หินที่ปรับเปลี่ยนไปตามกาลสมัย สภาพคล่องทางเศรษฐกิจผ่านไปได้รวดเร็ว ทุกครัวเรือนมีงานทำมากขึ้น แรงพลังในการทำบุญก็มีมากขึ้นตามลำดับ งานศพก็เป็นอีกหนึ่งงานบุญที่ช่วยเหลือผู้ตายในชุมชนไหล่หิน ให้มีความสำคัญในลำดับต้น ๆ ทำให้มีความเปลี่ยนแปลงในรูปแบบงานศพที่เพิ่มขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเริ่มใช้ปราสาท นิยมนำสำรับมาทำบุญ หรือกลุ่มเงินสมาชิกมีมากขึ้น แรงสนับสนุนที่มีต่อเจ้าภาพงานศพก็มีมากขึ้น
ในเมื่อมีแรงสนับสนุนในงานศพมากขึ้น เจ้าภาพต้องเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายในการต้อนรับมากขึ้นเช่นกัน
กลุ่มองค์กร กลุ่มอาชีพ หน่วยงานที่มีอยู่ในชุมชนมีความเข้มแข็งขึ้น รวมตัวทำงานเป็นทีมมากขึ้น และมีแรงสนับสนุนในงานบุญเพิ่มมากขึ้น
"พวงหรีด" เป็นอีกหนึ่งในแรงสนับสนุนที่มีต่อเจ้าภาพและนับวันจะเป็นค่านิยมยึดติดกับงานศพ แตกต่างในอดีตที่มีรูปแบบงานศพที่เรียบง่าย ค่านิคมที่เกิดขึ้นมานั้น ไม่ได้เป็นความผิดของคนใดคนหนึ่งที่คิดค้นขึ้น แต่เป็นค่านิยมที่บ่งบอกถึงความเคารพ ความเห็นอกเห็นใจกัน เพราะในปัจจุบันการรวมตัวเป็นกลุ่มมากขึ้น ความร่วมมือในการทำงานมีมากขึ้นด้วย พวงหรีด ถือว่าเป็นเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ของกลุ่ม องค์กร หน่วยงาน หรือบุคคลที่มอบให้กับเจ้าภาพ บ่งบอกไปยังผู้มาร่วมงาน ถึงความสัมพันธ์ฉันญาติมิตร
ด้วยพวงหรีดเป็นสิ่งที่หมดความสำคัญเมื่อสิ้นสุดงานศพ คำถามจึงเกิดตามมาเมื่อสิ้นสุดงานศพเช่นกัน ถึงความเสียดาย ความหมดคุณค่าในราคาอันแสนแพงของพวงหรีดแต่ละอัน แต่ยังมีบางส่วนที่สามารถนำกลับมาใช้ ตั้งราคาใหม่จากผู้ควบคุมงาน นั่นคือ "สัปเหร่อ" นั่นเอง เริ่มที่ 30-50 บาท ขึ้นอยู่กับความสวยและขนาด แต่ก็เป็นเพียงการรับรู้ภายในเท่านั้น หากว่าเป็นการย้อมแมวพวงหรีดก็ไม่ผิด
คำถามเกิดขึ้นเป็นระยะ ๆ และเห็นได้ชัดเจนของงานศพผู้ที่มีอันจะกิน งานศพของผู้ที่มีการงานที่ดี เมื่อนับมูลค่าเงินทองที่นำไปซื้อพวงหรีดตกราว ๆ 3,000-4,000 บาท หากเป็นพวงหรีดที่ทำจากดอกไม้สดแล้วราคายิ่งสูง และอยู่ได้ไม่นาน ไม่สามารถนำมาใช้งานใหม่ได้ คนในชุมชนไหล่จึงตั้งคำถามร่วมกัน โดยไม่หวังคำตอบที่ชัดเจนและเป็นการตั้งข้อสังเกตของคนในพื้นที่ว่า หากจะเปลี่ยนจากพวงหรีดในราคาหลายร้อยบาท มาเป็นเงินสดมอบให้กับเจ้าภาพ จะเป็นสิ่งที่ยอมรับร่วมกันหรือไม่ แต่คำถามเหล่านั้นไม่ได้ตั้งขึ้นมาเพื่อการสกัดกั้นคนที่นำพวงหรีดมามอบ แต่เป็นการหวังดีต่อเจ้าภาพที่แบกรับค่าใช้จ่ายที่เพิ่มมากขึ้น เป็นเงาตามตัว แม้ว่างานศพจะสิ้นสุดลงก็ตาม และนี่อาจจะเป็นเหตุผลง่าย ๆ ที่แสดงออกถึงความรัก ความเห็นอกเห็นใจที่มีต่อกันของคนบ้านไหล่หิน ที่ยึดมั่นวัฒนธรรม ประเพณีของบรรพบุรุษที่มีมานาน ท่านกลางความเปลี่ยนแปลงทางสังคม ค่านิยมที่มักเบียดเบียนจารีต-ประเพณีให้ให้ตกไปจากร่องรอยการปฎิบัติ
มาถึงตรงนี้ใช่ว่าคนชุมชนไหล่หินจะไม่ยอมรับค่านิยมใหม่ ๆ ที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับงานศพ แต่คนไหล่หินกำลังพยายาม ทำให้ค่านิยมที่เข้ามานั้น มีผลกระทบต่อจารีต ความร่วมมือที่มีให้น้อยที่สุดและให้คงอยู่ และเดินพร้อมกันตามกระแสเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในปัจจุบันนั้น
|
