มายด์แม็ป หรือ แผนที่ความคิด (Mind Maping)


	แผนที่ความคิด ด้วย freemind

ปรับปรุง : 2553-09-26 (ปรับข้อความ)

โปรแกรมฟรีมาย (Freemind) คือ เครื่องมือช่วยวาดแผนที่ความคิดที่เป็นโอเพนท์ซอร์ท (Open Source) พัฒนาด้วยภาษาจาวา สามารถ ดาวน์โหลดโปรแกรมได้ที่ freemind.sourceforge.net 9 MB

แผนที่ความคิด (มายด์แม็ป : Mind Map)

มายด์แม็ป หรือ แผนที่ความคิด หรือ ผังมโนภาพ (Mind Map) คือ แผนภาพที่แสดงความคิดที่เชื่อมโยงกับเหมือนกับการเชื่อมโยงของเซลประสาทในสมอง โดยใช้คำ ภาพ หรือสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงกันแล้วแผ่เป็นรัศมีออกไปจากศูนย์กลาง การวาดแผนที่ความคิดถูกใช้เป็นเครื่องมือนำเสนอประเด็นจากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ หรือการนำเสนอความคิด ที่ช่วยให้การสรุปประเด็นมีความชัดเจนผ่านเครื่องมือที่เรียกว่าแผนที่ความคิด (Mind Map)

ความเป็นมาของแผนที่ความคิด เกิดจาก โทนี บูซาน (Tony Buzan) ชาวอังกฤษพยายามนำเอาความรู้เรื่องสมองมาปรับใช้กับการเรียนรู้ของเขา ซึ่งปรับมาจากการจดบันทึกแบบเดิมที่จดด้วยดินสอเป็นบรรทัดมาใช้คำ ภาพ สัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงกันแล้วแผ่เป็นรัศมีออกไปจากศูนย์กลาง เหมือนการแตกแขนงของกิ่งไม้ ต่อมาเขาพบว่าวิธีนี้สามารถใช้ได้กับกิจกรรมที่หลากหลาย เช่น การวางแผน การสรุปบทเรียน การช่วยจำ การนำเสนอ การยกร่าง การจับประเด็น เป็นต้น ต่อมาเขาเขียนหนังสือ Use You Head (ใช้หัวคิด) และ Get Ahead (ใช้หัวลุย) ร่วมกับแวนด้า นอร์ธ (Vanda North) และนายธัญญา ผลอนันต์ ผู้แปลเป็นฉบับภาษาไทย

ที่มา : สุวิทย์ มูลคำ. การเรียนรู้สู่ครูมืออาชีพ กรุงเทพฯ : บริษัท ที.พี.ปรินท์ จำกัด 2543

ความเป็นมาของแผนที่ความคิดในไทย โดยอาจารย์ธัญญา ผลอนันต์ เป็นชาวไทยคนแรกที่ได้ไปอบรมเพื่อเป็นผู้ฝึกการเขียน Mind Map จากสำนักงานใหญ่ของ Buzan Centres ในเมือง Poole ประเทศอังกฤษ ตั้งแต่ปลายปี 2540 และกลับมาแปลคู่มือการฝึกเขียน Mind Map เล่มแรกของเมืองไทย คือ GET AHEAD หรือ ใช้หัวลุย พร้อมทั้งจัดการอบรมครั้งแรกให้กับมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์เมื่อวันที่ 23-24 มีนาคม 2541 ต่อมาอาจารย์ขวัญฤดี ผลอนันต์ ได้เดินทางไปรับการอบรมเพื่อเป็นผู้ฝึก Mind Map เป็นคนที่สองในปี 2546 และทั้งสองคนก็ร่วมกันจัดการบรรยาย อบรมเชิงปฏิบัติการให้แก่ บริษัทเอกชน สถาบันการศึกษา สมาคมและหน่วยงานไม่แสวงหากำไร ตลอดจนหน่วยงานราชการและรัฐวิสาหกิจจนถึงปลายเดือนสิงหาคม 2547 เป็นจำนวน 555 รุ่น มีผู้ผ่านการอบรมไปแล้ว 26,074 คน

จากผลงานของ ธัญญา ผลอนันต์ ผมขอชื่นชมท่านในฐานะเป็น ผู้ริเริ่มแผนที่ความคิดไทย

แนะนำเว็บ (Web Guides)
+ อธิบาย freemind กับ mindmap ***
+ ประวัติ Mind Map
+ ผังมโนภาพ ใน wikipedia.org
+ ประวัติ mindmap ในไทย

ตัวอย่างแผนที่ความคิด

ดาวน์โหลด: mindmap01.mm

ดาวน์โหลด: school.mm
+ 4 มิ.ย.53 มีโอกาสพูดคุยกับพระนิสิต และได้นำเสนอการเขียนร่างมายด์แม็ป (mindmap) ซึ่งเป็นแผนที่ความคิดเรื่องการดำเนินการของสถาบันการศึกษา ซึ่งสอดคล้องไปกับหลักสูตรการบริหารการศึกษา (M.Ed.) เพื่อให้พระทุกรูปได้กลับไปเขียนแผนที่ความคิด เป็นรายสัปดาห์ชิ้นหนึ่งที่ต้องเกิดจากความคิดของแต่ละรูป แต่มอบหมายให้เขียนด้วยมือแทนการใช้โปรแกรม Freemind หรือ Mindmanager แล้วใช้กล้องดิจิทอลถ่ายมาเป็นแฟ้มภาพ จากนั้นให้อัพโหลด (upload) ไปแบ่งปันใน facebook.com ซึ่งภาพในเว็บเพจนี้เป็นตัวอย่าง หรือร่างที่ได้นำเสนอให้เกิดการแลกเปลี่ยนในชั้นเรียนก่อนแยกกันไปทำงานเดี่ยว
+ ในอนาคตหวังว่า พระนิสิตจะใช้แผนที่ความคิดเป็นเครื่องมือในการรวบยอดความคิด หรือเป็นเครื่องมือนำเสนอความคิดในการประชุมกับชุมชน หรือการทำงานร่วมกันเชิงบูรณาการในที่ใดใดต่อไป

การวาดภาพเพื่อการสื่อสารและแผนที่มโนทัศน์

17 ก.ค.53 เข้าอบรมการวาดเพื่อการสื่อสาร และ การเขียนแผนที่มโนทัศน์ (CMAP = Concept mapping) ณ ห้องประชุม 2 กศน.ภาคเหนือ จัดโดยสถาบันนวัตกรรมกระบวนการเรียนรู้ชุมชน (Community Learning Process Innovation Institute)ในวันนี้มีหลายกิจกรรมเกิดขึ้นที่พอสรุปได้มีดังนี้ 1) เป้าหมายสี่ส่วน 2) เรียงคำย้อนกลับ 3) สี่วงกลมเป็นภาพ 4) การวาดตัวแทน อารมณ์ แขนขา สถานที่ และเส้น 5)วาดภาพนิยาย 6) แผนที่มโนทัศน์

การวาดแผนที่มโนทัศน์มีรูปแบบการวาด 6 แบบ ดังนี้ 1) แบบใยแมงมุมหรือดาวกระจาย คล้ายแผนที่ความคิด 2) แบบช่วงชั้นของความคิด คล้ายแผนผังองค์กร 3) แบบโฟลของงานก่อนหลัง คล้ายวงจรพีดีซีเอ หรือขั้นตอน 4) แบบเชิงระบบหรือเชื่อมโยง คล้ายกระบวนการแบบไอพีโอ 5) แบบแผนภาพ คล้ายแผนภาพที่เชื่อมโยงกัน 6) แบบสามมิติ คล้ายความสัมพันธ์ของจังหวัด และมีภาพที่ทีมงานเผยแพร่จำนวน 125 ภาพ [ http://www.thaiall.com/research/manoi530717/ ]

หลักการ (Principles)

8 ส.ค.53 มีหลักการอยู่มากมายเหลือเกินที่มนุษย์พัฒนาขึ้นมา แต่ละหลักมีรายละเอียด และองค์ประกอบที่แตกต่างกันไป บางเรื่องก็มีหลักการที่ใช้อ้างอิงประกอบการตัดสินใจได้หลายหลักการ อาทิ ปัญหาเสื้อแดง และเสื้อเหลือง ที่ใช้หลักนิติศาสตร์ หลักเศรษฐศาสตร์ หลักประชาธิปไตย ทุกหลักมีความถูกต้องตามหลักสมเหตุสมผล แต่มองกันคนละมุม บางคนอ้างอิงหลักเดียวกัน แต่มองในมุมของตนเอง ก็จะได้ผลเป็นคนละขั้ว ลองดูว่ารอบตัวเรามีหลักอะไรบ้าง ผมจึงยกร่างขึ้นมาประกอบการคิด เพราะอนาคตอาจต้องนำไปใช้ประกอบการทำงาน ในการวางแผน ดำเนินการ ประเมิน และปรับปรุงกิจกรรมก็เป็นได้ .. ถ้าท่านใดจะนำไปใช้ก็สามารถนำไปแตกระดับออกไปได้อีกนับไม่ถ้วน เหนือจินตนาการที่ผมจะวางลงไปในแผนที่ความคิดนี้ได้หมด

บางคนบอกว่า บ้านเมือง สังคม องค์กร หรือแม้แต่ตัวเขาเองก็ไม่เคยสนใจ ผมก็ยังคิดว่าเขาก็มีหลักของเขา คือ .. หลักของเขา (His Principle)

+ principles.mm

ในการฝึกเขียน วิทยากรคือคุณภัทรา มาน้อย กำหนดให้วางแผนก่อนเขียนทั้งหมด 6 ประเด็นของ SM คือ 1) เป้าหมาย 2) ผู้ใช้ประโยชน์ 3) ประเด็นหลัก ประเด็นรอง 4) กระบวนการ หรือวิธีได้มาซึ่ง SM 5) ผู้เกี่ยวข้อง ผู้มีส่วนร่วม 6) การนำเสนอผลการทำ SM เป็นแบบใด

แผนที่ทางสังคม (Social Mapping : SM)

28 ส.ค.53 เข้าอบรมการเขียน Social Mapping กับสถาบันนวัตกรรมกระบวนการเรียนรู้ชุมชน จังหวัดลำปาง ใช้สถานที่ของ กศน.จังหวัดลำปาง

แผนที่ทางสังคม (สกว) คือ เครื่องมือที่จะเข้าไปร้อยคนรู้ ที่เป็นผู้รู้หรือภูมิปัญญาในท้องถิ่น เป็นเครื่องมือวิเคราะห์ เชื่อมโยง และนำเสนอ

แผนที่ทางสังคม คือ ข้อมูลสถานะทงสังคมของคนในชุมชน ความเป็นเครือญาติ สถานภาพทางสังคมในชุมชน การแบ่งกลุ่มในมิติต่าง ๆ

แผนที่ทางสังคม คือ เครื่อมือขึ้นโจทย์วิจัย เครื่องมือกำหนดทิศทาง และเครื่องมือเผยแพร่ต่อสาธารณะ

แผนที่ทางสังคม คือ การระบุตำแหน่งที่อยู่ของบุคคล และองค์กรที่มีความสามารถเปลี่ยนแปลงชุมชนหรือท้องถิ่นให้เป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น

แผนที่ทางสังคม คือ เครื่องมือร้อยคนรู้ แต่ก่อนจะร้อยคนรู้ ต้องรู้คนร้อย ผมจึงเชื่อว่าก่อนทำเวทีและใช้ SM จำเป็นที่ผู้ดำเนินการต้องจัดทำ แผนที่ความคิด (Mind Map) เพื่อใช้วางแผน หรือศึกษาข้อมูลที่จำเป็นต้องนำไปใช้ในเวที และคัดเลือกผู้ที่เหมาะสมเข้าไปร่วมกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้
+ socialmapping_training_grade.ppt

อาจารย์ธัญญา ผลอนันต์ ตอนที่ 1

อาจารย์ธัญญา ผลอนันต์ ตอนที่ 2

อาจารย์ธัญญา ผลอนันต์ ตอนที่ 3